Kiến trúc cảnh quan lăng vua triều Nguyễn

Hầu hết các kiến trúc cảnh quan trước thời vua Khải Định đều mang phong cách truyền thống và tương đối giống nhau.

      Trải qua hơn bốn nghìn năm lịch sử, dân tộc Việt Nam được trị vì của rất nhiều triều đại. Quá khứ, hiện tại và tương lai đã hòa quyện cùng với con người  để đưa ta về cội nguồn ngàn năm bất khuất của dân tộc. Minh chứng cho những thời huy hoàng đó là hàng loạt những di tích được tồn tại qua nhiều thế kỉ, điển hình là những Lăng mộ của nhà Vua triều Nguyễn.

Triều đại Nhà Nguyễn (1802-1945) dưới sự trị vì của 13 vị Vua khác nhau. Bài viết dưới đây chúng tôi  xin phép được nhắc đến cảnh quan của một số lăng tiêu biểu. Mỗi lăng đều mang được tinh thần và khí chất riêng của vị Vua.

Kiến trúc cảnh quan của các lăng vua triều Nguyễn

1. Lăng vua Gia Long - Thiên Thọ lăng

Là lăng mộ lớn nhất trong các lăng mộ vua Nguyễn. Thuộc địa phận thị xã Hương Trà - Huế. Quần thể cảnh quan bao gồm 42 ngọn đồi núi lớn nhỏ. Được xây dựng từ năm 1814 đến năm 1820 thì hoàn thành. Một phong cảnh có sông có núi - sơn thủy hữu tình rất tự nhiên là điểm nổi bật của lăng vua Gia Long.

2. Lăng vua Minh Mạng - Hiếu lăng

Lăng vua Minh Mạng hay còn gọi là Hiếu Lăng được xây dựng từ năm 1840 – 1843, cách cố đô Huế  khoảng 12 km. Tuy thời gian chỉ có 3 năm nhưng kiến trúc lăng mộ thể hiện rất rõ “Tinh thần cương trực, ngay thẳng và uy nghiêm của nhà vua Minh Mạng”.

Vậy tại sao lại nói lăng vua Minh Mạng mang tinh thần cương trực, ngay thẳng mạnh mẽ của vua?

Lang vua Gia Long

Kiến trúc cảnh quan bao gồm một quần thể cân bằng đối xứng. Từ cổng đi qua các sân, điện đều nằm trên một trục thẳng đến tận ngọn núi cuối lăng, nơi chôn cất di hài vua.

Lang vua Minh Mang

Đường thẳng giống như khí chất của vua, được gọi là đường Thần đạo dài 700m. Hai bên trục là sông nước núi non, tạo thành một không gian uy nghiêm mà hài hòa với thiên nhiên.

Lang vua Minh Mang
 
Đường nét cảnh quan khỏe khoắn, vuông thành sắc cạnh. Tạo thành một hình thế mạnh mẽ

 Hình thể lăng tựa dáng một người nằm nghỉ trong tư thế thoải mái, đầu gối lên núi Kim Phụng, chân duỗi ra ngã ba sông ở trước mặt, hai nửa hồ Trừng Minh như đôi cánh tay buông xuôi tự nhiên.

3. Lăng vua Tự Đức - Khiêm Lăng

Thuộc phường Xuân Thủy - thành phố Huế.  Trước đây lăng có tên là Vạn Niên Cơ, nhưng do quá trình xây dựng cực khổ, phu phen bị bóc lột tàn nhẫn. Họ nổi loạn chống đối, được gọi là "giặc chày vôi" (do dùng chày vôi làm vũ khí chống lại quan binh). Sau sự việc, vua mới đổi tên thành Khiêm Cung, mang ý nghĩa khiêm nhường và tạ tội.
Vua Tự Đức là một người yêu thi ca và giỏi thơ phú nên kiến trúc lăng mộ của ông cũng “Mang tinh thần thi ca lãng mạn”.

Lang Tu Duc

Cây cối kết hợp với mặt nước tạo thành không gian thơ mộng, diễm lệ

Kiến trúc cảnh quan của lăng được xây dựng rất đẹp với những đường nét uốn lượn mềm mại, mảng khổi nhấp nhô. Bao gồm cả hồ nước, đảo, núi nhân tạo, đồi thông. Là một phong cảnh nên thơ bay bổng.

4. Lăng vua Khải Định - Ứng Lăng

Khải Định là vị vua thích ăn mặc lòe loẹt, thích trang điểm. Theo cách gọi của người bây giờ là: đồng bóng. Thậm chí ông còn tự chế trang phục cho bản thân và các hộ vệ theo kiểu cách không hề giống ai. Ông là người ham vui và thích thú với những điều mới lạ của phương tây, cũng là vị vua đầu tiên của triều Nguyễn sang thăm nước Pháp.

Lang vua Khai DInh

Lăng vua Khải Định nằm trên núi Châu Chữ, bên ngoài kinh thành Huế

Những điều trên cũng ảnh hưởng khá nhiều đến quan điểm kiến trúc và phong cách xây dựng lăng mộ của ông điển hình là Ứng Lăng.
Ứng Lăng được xây dựng trong 11 năm và hội tụ nhiều nghệ nhân giỏi trong khắp cả nước. Lăng mộ được xây dựng rất cầu kỳ và có phần lai căng. Lăng có quy mô không lớn, nhưng được chau chuốt đến từng chi tiết nhỏ.

Lang khai Dinh

Chất liệu sử dụng để xây lăng cũng là những chất liệu mới như sắt thép của Pháp, sành sứ của Trung Quốc và cả thủy tinh của Nhật Bản.

Noi that Lang Khai Dinh

Từ những bức tường, cột, trần nhà đều được trang trí rất cầu kỳ lòe loẹt

Lăng mang nhiều phong cách kiến trúc pha trộn với nhau, bao gồm cả kiến trúc Ấn Độ, Phật Giáo, Roman, Gothique...Không gian cảnh quan bên ngoài sân rất ít cây xanh. Điều đầu tiên đập vào mắt khi đến đây là một khuôn viên với nhiều gạch đá và những hình mái vòm mang đậm phong cách Ấn Độ kết hợp với những họa tiết hoa văn rồng phượng truyền thống.
      Điểm qua một số lăng của các vị vua Triều Nguyễn để chúng ta thấy rằng trong quá khứ, kiến trúc cảnh quan đã được thiết kế cầu kì và bề thế đến mức nào. Ngày nay, xã hội thay đổi, thời đại thay đổi nên kiến trúc cảnh quan tất yếu cũng thay đổi. Nhưng ở đâu đó vẫn mang hơi hướng của kiến trúc truyền thống kết hợp với phong cách hiện đại để tạo nên một tổng quan hài hòa, phù hợp với thời đại cũng như phong cách riêng của gia chủ.